AOW gewetensbezwaren-arrest


Onderwerpen ‐ Vrijheid van godsdienst, beperking grondrechten
Artikelen ‐ Artikel 9 EVRM

De feiten

Appellant is predikant bij de Gereformeerde Kerk. In die hoedanigheid wordt in zijn levensonderhoud voorzien door de Kerk, ook na zijn pensioen. Die praktijk is gebaseerd op voorschriften uit de Bijbel. Omdat appellant geen gebruik wil maken van zijn AOW is hij van mening dat hij de AOW-premie niet verschuldigd is en weigert deze dus te betalen. Appellant beroept zich onder andere op de Grondwet en het EVRM. Het Hof verwerpt het beroep van appellant, deze gaat in cassatie.

Rechtsvraag

Maakt de verplichting tot afdracht van AOW-premie inbreuk op de vrijheid van godsdienst?

Overweging

De Hoge Raad buigt zich over de vraag of de wettelijke bepaling die appellant opdraagt AOW-premie af te dragen in strijd is met artikel 9 EVRM, dat de vrijheid van godsdienst beschermt. De Hoge Raad legt uit wat de betekenis is van artikel 9 EVRM en welke rechten erin vervat zijn. De Hoge Raad overweegt “dat volgens het eerste lid het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst met zich brengt, naast vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, eens ieders vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, in het openbaar en in het particuliere leven zijn godsdienst of overtuiging tot uiting te brengen door eredienst, onderricht, beoefening en inachtneming van godsdienstige gebruiken”.

Uit die overweging leidt de Hoge Raad vervolgens af dat de vrijheid van godsdienst “niet samenvalt met eens ieders vrijheid om wettelijke voorschriften aan zijn godsdienstige opvattingen of aan zijn overtuiging te toetsen en de bepaling van het Verdrag mitsdien niet betekent dat het een ieder zou vrijstaan zich te onttrekken aan een wettelijke regeling, ook indien deze op het tot uiting brengen van godsdienst of overtuiging in enigerlei vorm geen betrekking heeft, door op grond van aan zijn godsdienstige opvattingen of overtuiging ontleende bezwaren de nietigheid of ongeldigheid daarvan te zijnen aanzien in te roepen”.

Dat de onttrekking aan de AOW-verplichting niet valt onder artikel 9 EVRM betekent dat de Hoge Raad niet hoeft te toetsen of de ingeroepen bepaling in strijd is met artikel 9 EVRM. De Hoge Raad verwerpt dan ook het beroep van appellant en concludeert dat de verplichting om AOW-premie af te dragen geen inbreuk op zijn vrijheid van godsdienst vormt. Temeer daar de Algemene Ouderdomswet voorziet in een mogelijk om ontheffing te vragen op grond van gewetensbezwaren.

Rechtsregel

De wettelijke verplichting om deel te nemen aan de AOW valt buiten het bereik van artikel 9 EVRM.

Relevante artikelen

Artikel 9, lid 1 EVRM:

Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, zowel in het openbaar als privé zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uitdrukking te brengen in erediensten, in onderricht, in practische toepassing ervan en in het onderhouden van geboden en voorschriften

Andere relevante jurisprudentie

Hof Datum Vindplaats Naam Onderwerp
EHRM 06/05/2003 AB 2003, 211 Betuwelijn (Kleyn ea tegen ... Onpartijdigheid, dubbelrol ... +
HR 17/03/1953 NJ 1953, 389 APV Nuth Beperking grondrecht +
HR 10/11/1992 NJ 1993, 197 APV Den Bosch Beperking vrijheid van meni... +
HR 15/04/1994 NJ 1994, 608 Valkenhorst Beperking van het recht om ... +
EHRM 10/11/2005 44774/98 Leyla Sahin tegen Turkije Vrijheid van godsdienst +
HR 28/11/1950 NJ 1951, 117 APV Tilburg Beperking openbarings- en v... +
EHRM 28/09/1995 NJ 1995, 667 Procola Onpartijdigheid, Raad van S... +
HR 26/04/1996 NJ 1996, 728 Rasti Rostelli Privaatrechtelijk handelen ... +
EHRM 13/02/2002 EHRC 2003/28 Refah Partisi Vrijheid van vereniging, de... +
HR 30/03/1984 NJ 1985, 350 Turkse werkneemster (Suiker... Vrijheid van godsdienst, ho... +
KB 05/06/1986 Stb. 1986, 337 Vloekverbod Ermelo Grondrechten +
EHRM 26/04/1979 NJ 1980, 146 Sunday Times Beperking grondrechten +
ABRvS 28/08/1995 AB 1996, 204 Sluiting drugspand Grondrechten +
EHRM 21/06/1988 NJ 1991, 641 Ärzte für das Leben Vrijheid van vereniging, po... +
EHRM 26/02/2002 28525/95 Unabhangige Initiative Info... Vrijheid van meningsuiting +
EHRM 26/04/1979 NJ 1980, 146 Sunday Times t. UK Vrijheid van meningsuiting,... +
HR 12/12/2003 AB 2004, 93 Aidstest II Horizontale werking grondre... +
EHRM 11/07/2002 28957/95 Christine Goodwin t. Vereni... Private life, margin of app... +
EHRM 28/10/1998 23452/94 Osman t. Verenigd Koninkrijk Positieve verplichtingen +
HR 30/05/1986 NJ 1986, 688 NS/FNV (Spoorwegstaking) Een ieder verbindende bepal... +
EHRM 07/12/1976 5493/72 Handyside t. Verenigd Konin... Vrijheid van meningsuiting +
HR 18/06/1993 NJ 1994, 347 Verplichte aidstest Horizontale werking grondre... +