Rodewijk/Bouwman-arrest


Onderwerpen ‐ Goede trouw bij bezit van erfdienstbaarheid
Artikelen ‐ art. 5:70 BW, art. 3:107 BW, art. 3:11 BW

Feiten

In 1983 was De Jong eigenaresse van enkele percelen (Noordeinde 86 en Noordeinde 92). Het laatste perceel verhuurde zij aan Bouwman. Op 11 augustus 1983 heeft De Jong Noordeinde 92 vervolgens verkocht aan Bouwman. In de koopovereenkomst stond dat er erfdienstbaarheden ten gunste van Noordeinde 92 zouden worden gevestigd, onder meer een recht van overpad ten laste van Noordeinde 86. Het perceel is op 14 oktober 1983 door De Jong aan Bouwman geleverd. In de notariële leveringsakte werd het volgende vermeld: ‘De comparanten verklaarden tevens dat zij voor speciale bepalingen en erfdienstbaarheden verwijzen naar een acte van overeenkomst en vestiging erfdienstbaarheden, heden voor mij, notaris, verleden (…).’ Zo’n akte is inderdaad opgesteld, maar daarin stond echter niet de erfdienstbaarheid ten gunste van Noordeinde 92 vermeld. De inschrijving van die akte heeft dus niet geleid tot het ontstaan van het recht van overpad. In 1984 heeft De Jong aan Van Veen Noordeinde 86 verkocht en geleverd. Dit perceel is vervolgens weer door Van Veen in 1992 verkocht en geleverd aan Rodewijk. In 2003 krijgen Bouwman en Rodewijk een geschil over de vraag of er nu een erfdienstbaarheid gevestigd was.

Rechtsvraag

Kan bezit van een erfdienstbaarheid door middel van verjaring ex art. 3:99 BW van overpad te goeder trouw zijn indien er geen vestigingsakte is opgemaakt?

Overweging

“(…) De beoordeling van de overige eisen die – naast bezit – moeten worden gesteld voor rechtverkrijgende verjaring, meer in het bijzonder de eis van goede trouw, dient plaats te vinden naar het moment waarop daadwerkelijk een zodanige machtspositie ontstond van degene die zich op verjaring beroept met betrekking tot het desbetreffende goed, dat deze met ingang van 1 januari 1992 als bezitter daarvan heeft te gelden. In een zodanig geval staat aan een beroep op goede trouw van degene die, zoals verweerder, meent het beoogde recht daadwerkelijk te hebben verkregen, niet in de weg dat hij bij latere raadpleging van de registers het verzuim in de vestigingsakte zou hebben opgemerkt (…).”

Rechtsregel

Volgens de parlementaire geschiedenis kan een bezitter van een recht op een onroerende zaak niet te goeder trouw zijn indien er geen vestigingsakte is ingeschreven in de openbare registers.

Relevante artikelen

Art. 5:70 BW:

1. Een erfdienstbaarheid is een last, waarmede een onroerende zaak - het dienende erf - ten behoeve van een andere onroerende zaak - het heersende erf - is bezwaard.

2. In de akte van vestiging van een erfdienstbaarheid kan aan de eigenaar van het heersende erf de verplichting worden opgelegd aan de eigenaar van het dienende erf op al dan niet regelmatig terugkerende tijdstippen een geldsom - de retributie - te betalen.

Art. 3:107 BW:

1. Bezit is het houden van een goed voor zichzelf.

2. Bezit is onmiddellijk, wanneer iemand bezit zonder dat een ander het goed voor hem houdt.

3. Bezit is middellijk, wanneer iemand bezit door middel van een ander die het goed voor hem houdt.

4. Houderschap is op overeenkomstige wijze onmiddellijk of middellijk.

Art. 3:11 BW:

Goede trouw van een persoon, vereist voor enig rechtsgevolg, ontbreekt niet alleen, indien hij de feiten of het recht, waarop zijn goede trouw betrekking moet hebben, kende, maar ook indien hij ze in de gegeven omstandigheden behoorde te kennen. Onmogelijkheid van onderzoek belet niet dat degene die goede reden tot twijfel had, aangemerkt wordt als iemand die de feiten of het recht behoorde te kennen.

Andere relevante jurisprudentie

Hof Datum Vindplaats Naam Onderwerp
HR 07/03/1969 NJ 1969, 249 Gegaste Uien Gebondenheid aan de overeen... +
HR 10/04/1981 NJ 1981, 532 Hofland/Hennis Aanbod en aanvaarding, adve... +
HR 11/12/1959 NJ 1960, 230 Eelman/Hin Totstandkoming overeenkomst... +
HR 12/09/1989 NJ 1987, 267 Westhoff/Spronsen Ontslagneming, onderzoekspl... +
HR 30/01/1959 NJ 1959, 548 Quint/Te Poel Bronnen van verbintenissen +
HR 27/04/2007 NJ 2007, 262 Bart Smit/Intrahof Matiging boetebeding +
HvJ 04/06/2009 C-243/08 TvC/Pannon Oneerlijke bedingen in cons... +
HR 12/06/1979 NJ 1979, 362 Securicor Geen partij bij totstandkom... +
HR 04/02/2000 NJ 2000, 258 Kinheim/Pelders Wijziging overeenkomst +
HR 29/01/1993 NJ 1994, 172 Vermobo/Van Rijswijk Contractuele relatie, onger... +
Hof 22/01/2008 NJF 2008, 79 Otto overeenkomst; onderzoeksplicht +
HR 08/09/2000 NJ 2000, 734 Baby Joost Schadevergoeding/smartengeld +
HR 02/12/2011 NJ 2011/574 Linthorst/Echoput Gelding van algemene voorwa... +
HR 08/02/2013 LJN BY4600 Van de Steeg/Rabobank Onderzoeksplicht en klachtp... +
HR 21/02/2003 NJ 2004, 567 Weever Stous/Stichting Park... verbintenissenrecht, koopov... +
HR 28/03/2008 NJ 2009, 578 Dexia vernietiging door art. 1:89 BW +
HR 15/04/1994 NJ 1995, 614 Schirmeister/De Heus (Oldti... Beantwoording zaak aan over... +
HR 14/06/2002 NJ 2002, 495 Geldnet/Kwantum Aansprakelijkheid bij hulpp... +
HR 14/06/2002 NJ 2003, 112 Bramer/Hofman Algemene voorwaarden, redel... +
HR 09/01/1998 NJ 1998, 272 Brok/Huberts Aansprakelijkheid bij non-c... +
HR 11/01/2002 NJ 2003, 255 Schwartz/Gnjatovic Ontbinding van een overeenk... +
HR 12/12/1997 NJ 1998/208 Stein/Driessen Beroep op exoneratieclausul... +
HR 25/03/2011 RvdW 2011, 419 Ploum/Smeets en Geelen Tank... Termijn klachtplicht bij no... +
HR 04/02/2000 NJ 2000, 562 Mol/Meijer Garanties, ontbinding +
HR 21/06/1991 NJ 1991, 742 Mattel/Borka Beëindiging duurovereenkoms... +
HR 31/01/1997 NJ 1998, 704 De Globe/Groningen Schadevergoeding bij onbevo... +
HR 20/01/2012 NJ 2012, 60 AgfaPhoto Finance/Foto Noort Samenhang tussen overeenkom... +
HR 20/01/2012 NJ 2012, 59 Wierts/Visseren (leistenen ... Tekortkoming in de nakoming... +
HR 10/08/2012 Nj 2012, 486 Pocorni/Defam Verjaring, samenhang overee... +
HR 27/11/1999 NJ 1999, 380 Van der Meer/Beter Wonen Ontbreken van ingebrekestel... +
HR 05/04/2013 NJ 2013, 214 Lundiform/Mexx Uitleg van commerciële over... +
HR 05/01/2001 NJ 2001, 79 Multi-Vastgoed/Nethou (plaz... Tekortkoming: keuze tussen ... +
HR 23/01/1998 NJ 1999, 97 Jans/Fiat Credit Nederland Verbondenheid overeenkomste... +
HR 13/11/1936 NJ 1937, 433 Moorman/Bureau Materiaalstaat Iustum pretium-leer +
HR 17/09/2010 RvdW 2010, 1051 Van Mierlo/Onder de Groene ... Opschortingsrecht +
HR 19/02/2010 LJN BK7671 ING Bank/Bera Holding Onbevoegde vertegenwoordigi... +
HR 28/10/2011 LJN BQ9854 Gemeente de Ronde Venen/SNU... Opzegging duurovereenkomsten +
HR 09/12/2011 NJ 2013, 273 Schriftelijkheidsvereiste b... Schriftelijkheidseis van ar... +
HR 20/04/2012 LJN BV5555 Van der Vliet & De Waal/Van... Kwalitatieve rechten & verp... +
HR 20/02/1976 NJ 1976, 486 Pseudo-vogelpest Exoneratiebeding, redelijkh... +
HR 17/01/2014 NJ 2014/236 Mevrouw X/Dakdekkersbedrijf Y Opschortingsrecht +
HR 18/09/1987 NJ 1988, 983 Berg/De Bary Volgorde beperkte rechten +
HR 26/03/1982 NJ 1982, 615 SOS/ABN (Viskotter Leon) Cessie van een toekomstige ... +
HR 17/01/1995 NJ 1996, 471 Mulder q.q./CLBN Verrekening in faillissement +
HR 20/06/1997 NJ 1998, 362 Wagemakers q.q. / Rabobank ... Bepaalbaarheid van een stil... +
HR 14/10/1994 NJ 1995, 447 Spaarbank Rivierenland/Gispen Bezwaring vorderingen, spec... +
HR 09/09/2011 NJ 2012, 312 Muller/Hoogheemraadschap Uitstellen van levering, ei... +
HR 14/07/2000 NJ 2001/685 Van de Mosselaar/Lagero Voltooiing levering door cu... +
HR 25/01/1929 NJ 1929, 616 Bierbrouwerij De fiduciaire overeenkomst +
HR 01/05/1987 NJ 1988, 852 LeasePlan Nederland/IBM Levering longa manu, bezits... +
HR 09/09/2011 RvdW 2011/1065 Muller q.q. / Hoogheemraads... Eigendomsverkrijging door b... +
HR 23/09/1994 NJ 1996, 461 Kas Associatie/Drying Art. 3:110 BW +
HR 09/09/2011 NJ 2012, 312 Leune Bouw/Hoogheemraadsch.... Verkrijgende verjaring +
HR 21/10/2011 NJ 2011, 494 HR DFM/Mobiel Lease Goede trouw +
HR 20/09/2002 NJ 2004, 171 Van der Wal/Duinstra Houderschap, goede trouw, r... +
HR 07/10/2005 NJ 2006, 351 De Tweedehands Volvo Verkrijging van beschikking... +
HR 06/02/2009 NJ 2009, 344 ABN AMRO Bank/De notaris Beslaglegging onroerend goe... +