Sunday Times t. UK -arrest


Onderwerpen ‐ Vrijheid van meningsuiting, beperking bij wet
Artikelen ‐ Artikel 10 EVRM

De feiten

Begin jaren ’60 werd in het VK een aantal kinderen geboren met een afwijking. Die was waarschijnlijk het gevolg van het feit dat de moeders tijdens de zwangerschap een bepaald kalmeringsmiddel gebruikt hadden. De Sunday Times kondigde aan een artikel te schrijven over de fabrikant van het middel. De fabrikant protesteerde hiertegen omdat het artikel nadelige gevolgen zou kunnen hebben voor de aanhangig zijnde civiele zaak tegen de fabrikant. De rechtbank keurt het verbod goed. Hiertegen gaat de Sunday Times in hoger beroep, dat wordt afgewezen. De Sunday Times stapt naar het EHRM.

Rechtsvraag

Levert het verbod om het aangekondigde artikel te publiceren strijd op met artikel 10 EVRM (vrijheid van meningsuiting)?

Overweging

Om te bepalen of een beperking toegestaan is in het licht van het EVRM moet op een aantal punten getoetst worden. Het Hof overweegt als eerste dat dit geschil valt binnen de reikwijdte van artikel 10 en dat de maatregel de vrijheid van meningsuiting beperkt.

Het Hof buigt zich vervolgens over de vraag of de beperking voorzien was bij wet. Het Hof overweegt dat het woord ‘wet’ in de zinsnede ‘voorzien bij wet’ niet alleen wetten in formele zin betekent maar ook ongeschreven recht omvat. Het vereiste dat de beperking moet zijn ‘voorzien bij wet’ bestaat uit twee voorwaarden. De regel moet voldoende “accessible” zijn, dus toegankelijk. De burger moet weten welke regels van toepassing zijn op een geschil. De regel moet daarnaast voldoende “foreseeable” zijn, dat betekent dat de regel duidelijk genoeg moet zijn voor een burger om te weten welke rechten en plichten hij er aan kan ontlenen. Het Hof concludeert dat de beperking aan alle voorwaarden voldeed en dus voorzien was bij wet.

Het Hof gaat vervolgens na of de beperking een legitiem doel heeft. Het doel dat door het VK ingeroepen wordt is het waarborgen van de onpartijdigheid van de rechterlijke macht. Dit is één van de doelen die in artikel 10 lid 2 EVRM gegeven wordt.

Tot slot moet het Hof nagaan of de beperking noodzakelijk was in een democratische samenleving. Het artikel dat zou verschijnen was niet eenzijdig geschreven en belichtte verschillende standpunten. Door de open termen waarin het geschreven was zou iedereen zijn eigen conclusies kunnen trekken. Het primaire verzoek om publicatie te verbieden werd gedaan toen de civiele procedure nog bezig was, het hoger beroep echter werd behandeld toen onderhandelingen over schikkingen al bezig waren.

Het Hof stelde in eerdere uitspraken al dat het recht op vrijheid van meningsuiting een essentiële voorwaarde is voor een democratische samenleving en omvat niet alleen de meningen die gewenst zijn maar ook meningen die kwetsen, schokken of verontrusten. Dit geldt met name voor de media, de margin of appreciation in dit soort gevallen is dan ook klein. Dit alles brengt natuurlijk niet mee dat de persvrijheid onbegrensd is, er moet een afweging gemaakt worden tussen de verschillende belangen. In deze situatie komt het Hof tot de conclusie dat in dit geval de beperking niet noodzakelijk was en niet op kon wegen tegen de vrijheid van meningsuiting. Artikel 10 is dan ook geschonden.

Rechtsregel

Voorzien bij wet betekent dat een regel accessible en foreseeable moet zijn. Een regel hoeft niet een wet in formele zin te zijn, ook een wet in materiële zin of ongeschreven recht vallen onder het begrip ‘wet’.

Andere relevante jurisprudentie

Hof Datum Vindplaats Naam Onderwerp
EHRM 06/05/2003 AB 2003, 211 Betuwelijn (Kleyn ea tegen ... Onpartijdigheid, dubbelrol ... +
HR 17/03/1953 NJ 1953, 389 APV Nuth Beperking grondrecht +
HR 10/11/1992 NJ 1993, 197 APV Den Bosch Beperking vrijheid van meni... +
HR 15/04/1994 NJ 1994, 608 Valkenhorst Beperking van het recht om ... +
EHRM 10/11/2005 44774/98 Leyla Sahin tegen Turkije Vrijheid van godsdienst +
HR 28/11/1950 NJ 1951, 117 APV Tilburg Beperking openbarings- en v... +
EHRM 28/09/1995 NJ 1995, 667 Procola Onpartijdigheid, Raad van S... +
HR 26/04/1996 NJ 1996, 728 Rasti Rostelli Privaatrechtelijk handelen ... +
EHRM 13/02/2002 EHRC 2003/28 Refah Partisi Vrijheid van vereniging, de... +
HR 30/03/1984 NJ 1985, 350 Turkse werkneemster (Suiker... Vrijheid van godsdienst, ho... +
KB 05/06/1986 Stb. 1986, 337 Vloekverbod Ermelo Grondrechten +
EHRM 26/04/1979 NJ 1980, 146 Sunday Times Beperking grondrechten +
ABRvS 28/08/1995 AB 1996, 204 Sluiting drugspand Grondrechten +
EHRM 21/06/1988 NJ 1991, 641 Ärzte für das Leben Vrijheid van vereniging, po... +
EHRM 26/02/2002 28525/95 Unabhangige Initiative Info... Vrijheid van meningsuiting +
HR 12/12/2003 AB 2004, 93 Aidstest II Horizontale werking grondre... +
EHRM 11/07/2002 28957/95 Christine Goodwin t. Vereni... Private life, margin of app... +
EHRM 28/10/1998 23452/94 Osman t. Verenigd Koninkrijk Positieve verplichtingen +
HR 30/05/1986 NJ 1986, 688 NS/FNV (Spoorwegstaking) Een ieder verbindende bepal... +
HR 13/03/1960 BNB 1960/222 AOW gewetensbezwaren Vrijheid van godsdienst, be... +
EHRM 07/12/1976 5493/72 Handyside t. Verenigd Konin... Vrijheid van meningsuiting +
HR 18/06/1993 NJ 1994, 347 Verplichte aidstest Horizontale werking grondre... +