Weever Stous/Stichting Parkwoningen-arrest


Onderwerpen ‐ verbintenissenrecht, koopovereenkomst, terugkooprecht, voorkeursrecht, kernbedingen, algemene voorwaarden
Artikelen ‐ art. 6:231 BW, art. 6:233 BW

Feiten

Eiseres heeft van Stichting Parkwoningen een appartement gekocht. De Stichting heeft als doel het verzorgen van huisvesting van ouderen in woningen of andere gebouwen ten dienste van de gezondheidszorg. De koopovereenkomst bevat voor bepaalde situaties een terugkooprecht voor de Stichting met een daaraan verbonden prijsbeding. Dit is bijvoorbeeld het geval bij overlijden van de koper, vervreemding door de koper of vertrek van de koper. Dit houdt in dat de Stichting het appartement mag terugkopen tegen een koopprijs die gelijk is aan de prijs waarvoor de "aanbiedingsplichtige" heeft gekocht, gecorrigeerd met een bepaalde index. Deze index stemt in dit geval niet overeen met de marktwaardestijging die het appartement vanaf het moment van de koop tot aan het overlijden van deze koper (het moment van uitoefening van het terugkooprecht) heeft ondergaan.

Dochter van wijlen koper heeft als rechtsopvolgster het appartement te koop aangeboden aan de Stichting, echter voor een hogere prijs dan die in het prijsbeding staat. De Stichting eiste het prijsaanbod conform het prijsbeding. De dochter start in reactie hierop een kort geding procedure. De dochter wordt als eiseres in het ongelijk gesteld. In hoger beroep is aan eiseres toegestaan het appartement zelf te verkopen met inachtneming van bepaalde voorwaarden, die waarborgen dat de Stichting, indien zij in de bodemprocedure in het gelijk wordt gesteld, geen nadeel van de toewijzing van de voorziening lijdt.

In het onderhavige geding vordert eiseres een verklaring voor recht dat de nietigheid van het voorkeursrecht terecht door haar is ingeroepen. Zij stelt dat het voorkeursrecht is te beschouwen als een algemene voorwaarde als bedoeld in art. 6:231 BW, omdat het als standaardbeding onderdeel uitmaakt van alle koop- en leveringsakten die door de Stichting met alle kopers van de appartementen van het flatgebouw "[C]" zijn aangegaan. Het beding is vernietigbaar op grond van art. 6:233, aanhef en onder a, BW.

De rechtsvraag

Beoordeeld moet worden of het voorkeursrecht van de Stichting met daaraan verbonden het prijsbeding moet worden aangemerkt als een algemene voorwaarde als bedoeld in art. 6:231, onder a, BW, of als een kernbeding in de zin van dit artikel.

Overweging

De Rechtbank heeft in haar vonnis de vorderingen afgewezen. Het Hof heeft het vonnis bekrachtigd. Zij komt tot het oordeel dat dit beding een kernbeding is, aangezien de Stichting slechts langs de weg van deze bedingen kan bewerkstelligen dat zij haar doelstelling (blijvend) kan realiseren. Het voorkeursrecht met het daaraan verbonden prijsbeding vormt derhalve voor de Stichting een zodanig essentieel onderdeel van de overeenkomst, dat moet worden aangenomen dat de Stichting de overeenkomst zonder dit beding niet zou zijn aangegaan.

De Hoge Raad stelt voorop dat uit de wetsgeschiedenis blijkt dat voor de vaststelling van wat onder een kernbeding moet worden verstaan, niet bepalend is of het beding een voor de gebruiker of voor beide partijen belangrijk punt regelt. De vuistregel is dat kernbedingen veelal zullen samenvallen met de essentialia zonder welke een overeenkomst, bij gebreke van voldoende bepaalbaarheid van de verbintenissen, niet tot stand komt. Dit moet worden begrepen in objectieve zin, zodat partijen zelf niet een beding op subjectieve grond als een kernbeding kan aanmerken.

Het Hof heeft blijk gegeven van een onjuiste opvatting met betrekking tot het begrip kernbeding in art. 6:231, onder a, BW door te oordelen dat het onderhavige beding een kernbeding is. Noch de door het Hof genoemde omstandigheid, dat de Stichting slechts door middel van deze bedingen kon bewerkstelligen dat zij haar doelstelling blijvend kon realiseren, noch zijn oordeel dat het voorkeursrecht met het daaraan verbonden prijsbeding voor de Stichting een zodanig essentieel onderdeel vormt van de aangegane overeenkomst, dat moet worden aangenomen dat de Stichting de overeenkomst zonder dit beding niet zou zijn aangegaan, noch de omstandigheid dat de Stichting al in het kader van de besprekingen over de te sluiten koopovereenkomst heeft aangegeven dat over dit beding niet kon worden onderhandeld, maakt het beding tot kernbeding. Het onderdeel is derhalve gegrond.

Rechtsregel

Een kernbeding is een essentialia zonder welke een overeenkomst, bij gebreke van voldoende bepaalbaarheid van de verbintenissen, niet tot stand komt. Deze vuistregel heeft een objectieve lezing, zodat subjectieve inzichten van partijen er niet toe doen. Voor een kernbeding is het dus niet bepalend of het beding een voor de gebruiker of voor beide partijen belangrijk punt regelt.

Relevante artikelen

art. 6:231 BW:
In deze afdeling wordt verstaan onder:
a. algemene voorwaarden: een of meer bedingen die zijn opgesteld teneinde in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen, met uitzondering van bedingen die de kern van de prestaties aangeven, voor zover deze laatstgenoemde bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd;
b. gebruiker: degene die algemene voorwaarden in een overeenkomst gebruikt;
c. wederpartij: degene die door ondertekening van een geschrift of op andere wijze de gelding van algemene voorwaarden heeft aanvaard.

art. 6:233 BW:
Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar
a. indien het, gelet op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden zijn tot stand gekomen, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij; of
b. indien de gebruiker aan de wederpartij niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen.

Andere relevante jurisprudentie

Hof Datum Vindplaats Naam Onderwerp
HR 20/06/1986 NJ 1987, 35 Deka-Hanno/Citronas: Khaly-... Algemene voorwaarden, derde... +
HR 01/10/1999 NJ 2000, 207 Geurtzen/Kampstaal Algemene voorwaarden, wijze... +
HR 02/12/2011 NJ 2011/574 Linthorst/Echoput Gelding van algemene voorwa... +
HR 14/06/2002 NJ 2003, 112 Bramer/Hofman Algemene voorwaarden, redel... +
HR 31/12/1993 NJ 1995/389 Matatag/De Schelde Exoneratiebeding algemene v... +
HR 11/02/2011 NJ 2011/571 First Data/KPN Hotspots Sch... Informatieplicht algemene v... +
HR 12/12/1997 NJ 1998/208 Stein/Driessen Beroep op exoneratieclausul... +
HR 20/02/1976 NJ 1976, 486 Pseudo-vogelpest Exoneratiebeding, redelijkh... +
HR 07/04/2000 NJ 2000, 652 Parkeerexploitatie/Gemeente... Nietigheid, strijd met de o... +
HR 08/07/1984 NJ 1985, 624 Buena Vista Nietigheid, partiële nietig... +
HR 11/05/1951 NJ 1952, 127 Flora/ Van der Kamp Nietigheid, strijd met een ... +
HR 29/05/1964 NJ 1965, 104 Van Elmbt/Feierabend Nietigheid, misbruik van om... +
HR 11/05/1951 NJ 1952, 128 Burgman/Aviolanda Nietigheid, strijd met de o... +
HR 01/06/2012 ECLI:NL:HR:2012... Esmilo/Mediq Apotheken Nietige overeenkomst +
HR 07/03/1969 NJ 1969, 249 Gegaste Uien Gebondenheid aan de overeen... +
HR 10/04/1981 NJ 1981, 532 Hofland/Hennis Aanbod en aanvaarding, adve... +
HR 11/12/1959 NJ 1960, 230 Eelman/Hin Totstandkoming overeenkomst... +
HR 12/09/1989 NJ 1987, 267 Westhoff/Spronsen Ontslagneming, onderzoekspl... +
HR 30/01/1959 NJ 1959, 548 Quint/Te Poel Bronnen van verbintenissen +
HR 27/04/2007 NJ 2007, 262 Bart Smit/Intrahof Matiging boetebeding +
HvJ 04/06/2009 C-243/08 TvC/Pannon Oneerlijke bedingen in cons... +
HR 12/06/1979 NJ 1979, 362 Securicor Geen partij bij totstandkom... +
HR 04/02/2000 NJ 2000, 258 Kinheim/Pelders Wijziging overeenkomst +
HR 29/01/1993 NJ 1994, 172 Vermobo/Van Rijswijk Contractuele relatie, onger... +
Hof 22/01/2008 NJF 2008, 79 Otto overeenkomst; onderzoeksplicht +
HR 08/09/2000 NJ 2000, 734 Baby Joost Schadevergoeding/smartengeld +
HR 08/02/2013 LJN BY4600 Van de Steeg/Rabobank Onderzoeksplicht en klachtp... +
HR 28/03/2008 NJ 2009, 578 Dexia vernietiging door art. 1:89 BW +
HR 15/04/1994 NJ 1995, 614 Schirmeister/De Heus (Oldti... Beantwoording zaak aan over... +
HR 14/06/2002 NJ 2002, 495 Geldnet/Kwantum Aansprakelijkheid bij hulpp... +
HR 09/01/1998 NJ 1998, 272 Brok/Huberts Aansprakelijkheid bij non-c... +
HR 11/01/2002 NJ 2003, 255 Schwartz/Gnjatovic Ontbinding van een overeenk... +
HR 05/02/2010 NJ 2010, 294 Rodewijk/Bouwman Goede trouw bij bezit van e... +
HR 25/03/2011 RvdW 2011, 419 Ploum/Smeets en Geelen Tank... Termijn klachtplicht bij no... +
HR 04/02/2000 NJ 2000, 562 Mol/Meijer Garanties, ontbinding +
HR 21/06/1991 NJ 1991, 742 Mattel/Borka Beëindiging duurovereenkoms... +
HR 31/01/1997 NJ 1998, 704 De Globe/Groningen Schadevergoeding bij onbevo... +
HR 20/01/2012 NJ 2012, 60 AgfaPhoto Finance/Foto Noort Samenhang tussen overeenkom... +
HR 20/01/2012 NJ 2012, 59 Wierts/Visseren (leistenen ... Tekortkoming in de nakoming... +
HR 10/08/2012 Nj 2012, 486 Pocorni/Defam Verjaring, samenhang overee... +
HR 27/11/1999 NJ 1999, 380 Van der Meer/Beter Wonen Ontbreken van ingebrekestel... +
HR 05/04/2013 NJ 2013, 214 Lundiform/Mexx Uitleg van commerciële over... +
HR 05/01/2001 NJ 2001, 79 Multi-Vastgoed/Nethou (plaz... Tekortkoming: keuze tussen ... +
HR 23/01/1998 NJ 1999, 97 Jans/Fiat Credit Nederland Verbondenheid overeenkomste... +
HR 13/11/1936 NJ 1937, 433 Moorman/Bureau Materiaalstaat Iustum pretium-leer +
HR 17/09/2010 RvdW 2010, 1051 Van Mierlo/Onder de Groene ... Opschortingsrecht +
HR 19/02/2010 LJN BK7671 ING Bank/Bera Holding Onbevoegde vertegenwoordigi... +
HR 28/10/2011 LJN BQ9854 Gemeente de Ronde Venen/SNU... Opzegging duurovereenkomsten +
HR 09/12/2011 NJ 2013, 273 Schriftelijkheidsvereiste b... Schriftelijkheidseis van ar... +
HR 20/04/2012 LJN BV5555 Van der Vliet & De Waal/Van... Kwalitatieve rechten & verp... +
HR 17/01/2014 NJ 2014/236 Mevrouw X/Dakdekkersbedrijf Y Opschortingsrecht +
HR 13/03/1981 NJ 1981, 365 Haviltex Uitleg van de overeenkomst,... +
HR 17/12/1976 NJ 1977, 241 Bunde/Erckens (Misverstand) Uitleg van de overeenkomst,... +
HR 17/05/1985 NJ 1986, 760 Curacao/Erven Boye Uitleg beding +
HR 16/05/2003 NJ 2004, 183 De Liser de Morsain/Rabo Bepaalbaarheid pandakte, ha... +
HR 20/02/2004 NJ 2005, 493 Pensioenfonds DSM/Fox Uitleg van overeenkomsten +
HR 22/10/2010 NJ 2011, 111 Kamsteeg/Lisser Uitleg van een notariële akte +
HR 08/12/2000 NJ 2001, 350 Eelder Woningbouw/Van Kamme... Uitleg van een leveringsakte +
HR 15/05/1998 NJ 1998, 625 van Rooij/van der Sluijs Kwalificatie van de rechtsv... +