Berg/De Bary-arrest


Onderwerpen ‐ Volgorde beperkte rechten
Artikelen ‐ 1190 OBW

De feiten

Berg verkoopt grondnoten aan Verhoeff. De noten worden opgeslagen bij Vebero. Als Verhoeff faillier gaat, ligt er nog een partij onbetaalde grondnoten bij Vebero.
Een aantal jaar hiervoor heeft Verhoeff alle huidige en toekomstige handelsvoorraden ter zekerheid verkocht aan De Bary, een bank. (Deze casus speelde toen fiduciaire eigendomsoverdracht nog mocht, tegenwoordig is dit vervangen door het stille pandrecht).
Even voor het faillissement deelt De Bary de fiduciaire eigendomsoverdracht mee aan Vebero. Tevens wordt er medegedeeld dat Vebero de noten voortaan voor De Bary moet houden.
Berg, de leverancier van de noten, claimt echter ook recht te hebben op de noten, op grond van artikel 1190 BW (oud). De beide partijen besluiten om de noten te verkopen, de opbrengst op een derdenrekening te plaatsen en de zaak te laten gaan over deze gelden.

Rechtsvraag

Welk recht heeft voorrang: het voorrecht van de verkoper (1190 OBW) of de fiduciaire eigendom van de bank?

Overweging

De HR:
Weliswaar heeft een [fiduciaire] eigendomsoverdracht van roerende lichamelijke zaken (...) niet volledig dezelfde rechtsgevolgen als een normale eigendomsoverdracht en kan er met name aanleiding zijn de zekerheidsoverdracht buiten beschouwing te laten voor zover zulks nodig is voor de erkenning van rechten waarop door derden –zoals een verkoper van roerende lichamelijke zaken– aanspraak wordt gemaakt met betrekking tot bepaalde onder die overdracht vallende zaken. Maar te dezen is er de [de mededeling] geen sprake meer van het verschaffen van zekerheid zonder feitelijke overgave in evenbedoelde zin, nu (...) Vebero toen met instemming van Verhoeff de zaken voor De Bary in plaats van voor Verhoeff is gaan houden.

Rechtsregel

Aangezien zowel de fiduciaire overdracht als het voorrecht van koper niet meer bestaan, is het arrest niet meer heel actueel. Echter, de wijze van levering, namelijk longa manu, heeft wel betekenis: ook een middellijk houder - iemand die zelf het bezit niet heeft terwijl iemand anders de zaak voor hem houdt - kan longa manu het bezit van de zaak verschaffen aan een derde door een daartoe strekkende overeenkomst met die derde en een mededeling daarvan aan de houder.

Andere relevante jurisprudentie