Guldemond/Noordwijkerhout-arrest


Onderwerpen ‐ Bevoegdheid burgerlijke rechter
Artikelen ‐ Artikel 112 lid 1 Gw

De feiten

Guldenmond is als sinds 1905 eigenaar van verschillende percelen bos- en geestland onder Noordwijkerhout. Op zijn eigen grond heeft hij een (grote) vaarsloot gegraven waar hij al meerdere jaren gebruik van maakt. De vaarsloot kruist tevens een voetpad. De gemeente Noordwijkerhout maakt in 1914 plannen om de vaarsloot droog te leggen en het voetpad weer zijn oude bestemming terug te geven. Guldemond is het hier niet mee eens en vordert bij de burgerlijke rechter de plannen van de gemeente stil te leggen en om het reeds gestorte zand weer uit de vaarsloot te verwijderen. De gemeente is van mening dat de burgerlijke rechter in deze zaak niet bevoegd is. De gemeente trad immers op namens een publiekrechtelijke taak (zorg voor de bruikbaarheid van de openbare weg ex. Art. 209h Gemeentewet oud).

Rechtsvraag

Mag de burgerlijke rechter oordelen over bestuurshandelingen van een bestuursorgaan?

Overweging

Zowel de rechtbank als het hof stellen dat zij in deze zaak bevoegd zijn aangezien het geschil een burgerlijk recht betreft. De rechtbank wijst de vordering van Guldenmond dan ook toe. Het hof echter, wijst een deel van de vordering af en verklaart een ander deel niet ontvankelijk.

Volgens artikel 2 RO (oud) is de bevoegdheid van de rechterlijke macht afhankelijk gesteld van het object van het geschil. Dit betekent dat het recht waarin de aanlegger vraagt te worden beschermd, telt. Dit wordt het objectum litis genoemd. Het recht waarop de verweerder zij verweer grondt, fundamentum petendi, telt niet. De Hoge Raad oordeelt in casu dus dat als de bevoegdheid van de rechterlijke macht inderdaad afhankelijk is gesteld van het object van geschil, er hier gekeken moet worden naar het recht waarin de aanlegger vraagt te worden beschermd. In casu is dat dus Guldenmond (die zich beroept op het ongestoord genot van het vaarwater) en niet de gemeente Noordwijkerhout (die zich beroept op de bevoegdheid van de gemeente die voortvloeit uit de plicht om te zorgen voor de bruikbaarheid van de publieke wegen).

Rechtsregel

De burgerlijke rechter mag oordelen over de bestuurshandelingen van bestuursorganen als daarbij een burgerlijk recht wordt getroffen (objectum litis).

Relevante artikelen

Oorspronkelijk is dit arrest gebaseerd op artikel 2 RO. In de grondwet van 1983 is echter een artikel opgenomen met gelijke strekking, namelijk artikel 112 lid 1. Artikel 2 RO is dan ook in 1994 verwijderd uit de wet. De bevoegdheid van de burgerlijke rechter is tegenwoordig gebaseerd op artikel 112 lid 1 GW.

Andere relevante jurisprudentie