Alkemade Hornkamp-arrest


Onderwerpen ‐ Verbod van détournement de pouvoir
Artikelen ‐ Artikel 3:3 Awb

De feiten

Hornkamp, eigenaar van een perceel grond en de gemeente Alkemade sluiten, met het oog op door Hornkamp op het perceel te bouwen woningen, een overeenkomst waarbij de gemeente zich verplicht tot herziening of verlening van vrijstelling van het geldende bestemmingsplan. Hornkamp verbindt zich om fl. 4.000,- te betalen als bijdrage in de kosten van herziening van het bestemmingsplan. Bovendien verplicht hij zich om de door hem te bouwen woningen te verkopen of te verhuren aan ingezetenen/economisch gebondenen van de gemeente. Nadat de bouwvergunning is verleend, stelt Hornkamp een vordering in tot nietigverklaring van de overeenkomst omdat de gemeente haar publiekrechtelijke bevoegdheden voor een ander doel zou hebben gebruikt dan waarvoor ze zijn gegeven. Van een bevoegdhedenovereenkomst is sprake wanneer de overheid contracteert over het (al of niet) gebruik maken van een publiekrechtelijke bevoegdheid.

Rechtsvraag

Is de overeenkomst in strijd met de openbare orde?

Overweging

De HR oordeelde dat de bevoegdheden die de Wet op de Ruimtelijke Ordening aan de gemeente verleent, alleen strekken tot de behartiging van haar planologische belangen. De gemeente mag dan ook aan het herzien of verlenen van vrijstelling van het geldende bestemmingsplan geen voorwaarden verbinden ter behartiging van andere belangen, te weten de door haar gewenste woonruimteverdeling. Nu de gemeente haar bevoegdheid heeft gebruik voor een ander doel dan waarvoor zij is verleend levert dit schending op van het verbod van detournement de pouvoir. De overeengekomen voorwaarden zijn derhalve in strijd met de openbare orde en daarom nietig. De HR rept met geen enkel woord over de doorkruisingsleer.

Rechtsregel

Een overeenkomst waarbij een gemeente, door haar toestemming tot afwijking van het bestemmingsplan afhankelijk te stellen van voorwaarden ter behartiging van de door haar gewenste woonruimteverdeling, heeft misbruik van haar bevoegdheden krachtens de Wet ruimtelijke ordening gemaakt. De overeengekomen voorwaarden zijn in strijd met de openbare orde en daarom nietig.

Relevante artikelen

Artikel 3:3 Awb
Het bestuursorgaan gebruikt de bevoegdheid tot het nemen van een besluit niet voor een ander doel dan waarvoor die bevoegdheid is verleend

Andere relevante jurisprudentie