IJzerdraad-arrest


Onderwerpen ‐ Functioneel daderschap, aansprakelijkheid leidinggevende voor ondergeschikte
Artikelen ‐ n.v.t.

De feiten

Een werknemer van een klein bedrijf dat ijzerdraad exporteert vult, in strijd met het Deviezenbesluit 1945, opzettelijk verkeerde gegevens in op formulieren om zodoende een exportvergunning te verkrijgen. Ondanks het feit dat zijn baas niet van deze handelingen op de hoogte was wordt hij vervolgd voor het gepleegde strafbare feit.

Rechtsvraag

Kan een leidinggevende strafrechtelijk worden vervolgd voor gedragingen van zijn ondergeschikten?

Overweging

De eigenaar verweert zich door te stellen dat hij de formulieren niet zelf had ingevuld en opgestuurd, dat hij het strafbare feit niet zelf had uitgevoerd en dat er bij hem geen sprake was van opzet. De rechtbank verwerpt dit verweer en stelt dat in de gegeven omstandigheden de verrichte gedragingen van de werknemer als die van de eigenaar moeten worden geacht. Het hof overweegt dat het voeren van handel bij bedrijven die economisch iets bewerken steeds vaker door andere personen wordt gedaan. Dit brengt met zich mee dat de eigenaar, die economisch bewerkt dat die verboden handelingen geschieden, als pleger van deze handelingen kan worden aangemerkt, ook al is hij niet van deze handelingen op de hoogte en heeft hij er geen opdracht toe gegeven. Op grond hiervan veroordeelt het hof de eigenaar. De Hoge Raad stelt dat er aan twee criteria, beschikkingsmacht en aanvaarding, moet worden voldaan wil de eigenaar als pleger kunnen worden aangemerkt. Beschikkingsmacht houdt in dat de verdachte over de handelingen van de ondergeschikte kon beschikken. Anders gezegd de verdachte moet de handelingen aan de ondergeschikte hebben gedelegeerd of hebben overgedragen, waardoor de handelingen binnen de bevoegdheid van de ondergeschikte vallen. Aanvaarding betekent dat de verdachte wist dat er een strafbare handeling plaatsvond, of wist dat het in het algemeen op een dergelijke manier gebeurt. De Hoge Raad oordeelt dat er aan het beschikkingscriterium wordt voldaan, maar niet aan het aanvaardingscriterium, waardoor de eigenaar niet veroordeeld kon worden.

Rechtsregel

In dit arrest heeft de Hoge Raad de IJzerdraad-criteria geformuleerd. Een verdachte kan voor strafbare feiten van zijn ondergeschikte worden veroordeeld indien aan het beschikkings- en aanvaardingscriterium wordt voldaan. Als aan beide criteria wordt voldaan is er sprake van functioneel daderschap.

Andere relevante jurisprudentie